مدیریت ریسک چیست ؟

مدیریت ریسک چرخه ای است که شما را راهنمایی می کند تا مشکلات بالقوه‌ای را که قادر است بر سازمان، پروژه یا فعالیت شما اثر بگذارند، شناسایی و ارزیابی و کنترل کنید. منظور از مدیریت ریسک، کم نمودن احتمال ایجاد رویدادهای ناخواسته و کمتر نمودن اثرات منفی آنها در صورت اتفاق است. این کار با ایجاد برنامه‌ای برای روبروشدن با ریسک‌ها انجام می‌شود. با ما تا اخر این مقاله از گروه مدیریت اطلاعات فریار همراه باشید.

نقش مدیریت ریسک در موفقیت سازمان

مدیریت ریسک نقشی اساسی در موفقیت هر سازمانی به عهده دارد با شناسایی، ارزیابی و کنترل ریسک‌ها، سازمان‌ها می‌توانند فرضیه دستیابی به اهداف خود را بیشتر کنند، مانع شکست شوند. مدیریت ریسک یک فرآیند پیوسته است که باید در تمامیه سطوح سازمان ترکیب شود.

منظور از مدیریت ریسک چیست ؟

مدیریت ریسک چرخه ای است که شمارا هدایت می‌کند تا خطرات بالقوه‌ای را که می‌توانند بر سازمان، پروژه یا فعالیت شما تأثیر بگذارند، شناسایی، ارزیابی و کنترل کنید.

انواع ریسک‌های مدیریتی

ریسک‌های مدیریتی به کروههای مختلفی تقسیم می‌شوند که هر کدام ویژگی‌ها و راه‌حل‌های خاص خود را دارند. در اینجا به بعضی از دسته‌بندی‌های معمول ریسک‌های مدیریتی اشاره می‌کنم:

انواع ریسک براساس منشاء

ریسک‌های داخلی

ریسک‌های خارجی

انواع ریسک براساس اثر

ریسک‌های عملیاتی

ریسک‌های استراتژیک

ریسک‌های مالی

انواع ریسک براساس احتمال وقوع

ریسک‌های با احتمال بالا

ریسک‌های با احتمال متوسط

ریسک‌های با احتمال پایین

انواع ریسک براساس شدت اثر

ریسک‌های با اثر بالا

ریسک‌های با اثر متوسط

ریسک‌های با اثر پایین

علاوه بر گروه بندی بالا، ریسک‌های مدیریتی را برپایه ملاک های دیگری هم میتوان تقسیم کرد مانند صنعت، اندازه سازمان و … نیز دسته‌بندی کرد.

مدیریت ریسک ابزاری ضروری برای هر سازمانی است که می‌خواهد در دنیای امروز به موفقیت برسد.

دلایل اهمیت مدیریت ریسک

مدیریت ریسک به دلایل مختلفی برای سازمان‌ها، پروژه‌ها و فعالیت‌های مختلف اهمیت دارد. در اینجا به برخی از مهم‌ترین دلایل آن اشاره می‌کنم:

• افزایش شانس دستیابی به اهداف
• کاهش هزینه‌ها
• بهبود تصمیم‌گیری
• افزایش کارایی
• افزایش انعطاف‌پذیری
• ارتقای وجهه عمومی
• ایجاد فرهنگ نوآوری
• اجتناب از بحران‌ها
• حفظ ثبات
• افزایش مزیت رقابتی

انواع مدیریت ریسک کدام است؟

همانطور که قبلاً اشاره کردم، ریسک‌ها را می‌توان بر اساس معیارهای مختلفی تقسیم کرد. اولین دسته‌بندی‌های معمول ریسک‌ها بر پایه نوع استراتژی مدیریت ریسک به کار رفته است. در این دسته‌بندی، چهار نوع اصلی مدیریت ریسک وجود دارد:

اجتناب از ریسک

کاهش ریسک

انتقال ریسک

پذیرش ریسک

انتخاب استراتژی مناسب مدیریت ریسک به عوامل مختلفی مانند نوع ریسک، احتمال وقوع، شدت اثر و تحمل ریسک سازمان بستگی دارد.

علاوه بر چهار نوع اصلی عنوان شده در بالا، انواع دیگری از مدیریت ریسک نیز وجود دارد، مانند:

مدیریت ریسک عملیاتی

این نوع مدیریت ریسک بر روی ریسک‌های مرتبط با فعالیت‌های روزانه سازمان مانند اشتباهات انسانی، خرابی تجهیزات و مشکلات زنجیره تامین اشاره دارد.

مدیریت ریسک استراتژیک

این نوع مدیریت ریسک بر روی ریسک‌های مرتبط با اهداف بلندمدت سازمان مانند تغییرات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و تکنولوژیکی اختصاص دارد.

مدیریت ریسک مالی

این نوع مدیریت ریسک بر روی ریسک‌های مرتبط با وضعیت مالی سازمان همچون ریسک نقدینگی، ریسک نرخ ارز و ریسک اعتباری تخصص دارد.

مدیریت ریسک پروژه

این نوع مدیریت ریسک بر روی ریسک‌های مرتبط با پروژه‌های بخصوص مانند ریسک تأخیر، ریسک بودجه و ریسک دامنه توجه دارد.

انتخاب نوع مناسب مدیریت ریسک به نیازها و شرایط خاص هر سازمان بستگی دارد.

فرآیند یا چرخه مدیریت ریسک

مدیریت ریسک یک فرآیند مداوم است که شامل مراحل زیر است:

1. شناسایی ریسک
2. ارزیابی ریسک
3. اولویت ‌بندی ریسک
4. انتخاب استراتژی مدیریت ریسک
5. تدوین برنامه عملیاتی
6. اجرا و نظارت بر برنامه
7. بازنگری و به‌روزرسانی فرآیند

چرخه مدیریت ریسک یک فرآیند تکراری است که باید به طور مکرر انجام شود. با تکرار این فرآیند، می‌توانید ریسک‌های خود را به طور اثرگذاری مدیریت کرده و احتمال دستیابی به اهداف خود را بیشتر کند.

راهکارها و استراتژی‌هایی مدیریت ریسک

همانطور که قبلاً اشاره کردم، چهار نوع اصلی استراتژی مدیریت ریسک وجود دارد:

استراتژی اجتناب از ریسک:

بهترین راه برای مدیریت ریسک، دوری از آن در مرحله اول است. این کار را می‌توان با انجام اقداماتی مانند:

شناسایی ریسک‌های بالقوه و حذف آنها: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد از سرمایه‌گذاری در کشوری با ریسک سیاسی بالا دوری کند.

تغییر فعالیت‌ها یا فرآیندها برای کم نمودن ریسک: به عنوان نمونه، یک شرکت ممکن است از حمل و نقل کالاهای خطرناک جلوگیری کند.

انتخاب تامین ‌کنندگان یا همراهان تجاری کم‌ خطر: به عنوان نمونه، یک شرکت امکان دارد با تامین‌کنندگانی که سابقه اثبات ‌شده‌ای در زمینه ایمنی دارند، کار کند.

استراتژی کاهش ریسک

اگر نمی‌توانید از ریسک به‌طور کامل دوری کنید، می‌توانید اقداماتی برای کم نمودن احتمال یا شدت وقوع آن انجام دهید. این کار را می‌توان با انجام اقداماتی مانند:

• ایجاد و اجرای کنترل‌های داخلی: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد برای کم نمودن خطر کلاهبرداری، سیاست‌های کنترل کیفیت را پیاده کند.
• خرید بیمه: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد بیمه مسئولیت محصول را برای مراقبت از خود در برابر دعاوی حقوقی در اثر نقص محصول خریداری کند.
• ایجاد برنامه‌های پیش‌بینی و پاسخ به بحران: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد برای جلوگیری با بلایای طبیعی، برنامه‌ای برای بازیابی فاجعه داشته باشد.

استراتژی انتقال ریسک:

می‌توانید با انتقال ریسک به سمت دیگری مانند شرکت بیمه، آن را مدیریت کنید. این کار را می‌توان با انجام اقداماتی مانند:

• خرید بیمه: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد بیمه مسئولیت محصول را برای نگهداری از خود در برابر دعاوی حقوقی ناشی از مشکل محصول خریداری کند.
• بستن قرارداد با طرف‌های ثالث برای انجام فعالیت‌های پرخطر: به عنوان نمونه، یک شرکت امکان دارد برای حمل و نقل کالاهای خطرناک خود از یک پیمانکار حرفه ای استفاده کند.
• ورود به معاملات مشتقه برای انتقال ریسک مالی: به عنوان مثال، یک شرکت ممکن است برای پوشش ریسک نرخ ارز، قرارداد آتی ارز خریداری کند.

استراتژی قبول ریسک

برخی مواقع، امکان دارد مجبور به انتخاب ریسک باشید، زیرا مزایای بالقوه آن بیشتر از هزینه‌های بالقوه آن است. در این حالت، باید برای مدیریت نتایج احتمالی ریسک آماده باشید. این کار را می‌توان با انجام اقداماتی مانند:

• ایجاد منابع برای پوشش مشکلات احتمالی: به عنوان نمونه، یک شرکت ممکن است برای پوشش هزینه‌های بالقوه یک دعوی حقوقی، ذخیره‌ای ایجاد کند.
• خودبیمه‌گری برای بعضی از ریسک‌ها: به عنوان مثال، یک شرکت امکان دارد تصمیم بگیرد که خطر خاصی را خود بیمه کند، به جای اینکه آن را به شرکت بیمه منتقل کند.
• ایجاد یک برنامه برای بهبودی از ضرر: به عنوان مثال، یک شرکت ممکن است برای روبرویی با بلاهای طبیعی، برنامه‌ای برای بازیابی مشکلات بزرگی داشته باشد.

انتخاب استراتژی مناسب مدیریت ریسک به عوامل مختلفی مانند نوع ریسک، احتمال وقوع، شدت اثر و تحمل ریسک سازمان بستگی دارد.